Module 5 behandelt de rol van de gemeente bij huisdieren in de openbare ruimte. De focus ligt op honden, katten, zwerfdieren en ontsnapte of gedumpte (exotische) dieren. Gemeenten hebben wettelijke verplichtingen (zoals de opvangplicht voor gevonden dieren) en beleidsruimte (bijvoorbeeld via de APV) om regels te stellen over aanlijnen, opruimplicht en verbodsgebieden. Het onderscheid tussen openbare en private ruimte is cruciaal voor de handhavingsmogelijkheden.

Honden vormen een belangrijke groep: ze kunnen overlast veroorzaken (poep, blaffen, loslopen) en gevaar opleveren (bijtincidenten). Gemeenten kunnen maatregelen nemen via aanlijnplicht, hondenlosloopgebieden en handhaving. Ook het faciliteren van verantwoord hondenbezit (voorzieningen, voorlichting) hoort erbij. Bij bijtincidenten spelen politie, burgemeester en gedragsexperts een rol; in ernstige gevallen kunnen maatregelen als muilkorfplicht of inbeslagname volgen.

Katten hebben een andere status: ze mogen vrij rondlopen en vallen niet onder een aanlijnplicht. Toch veroorzaken ze overlast (poep, dode vogels) en vormen ze soms een bedreiging voor de natuur. Gemeenten pakken zwerfkatten aan met o.a. TNR-C-projecten (vangen, steriliseren, terugplaatsen) en stimuleren chippen en castratie van huiskatten.

Zwerfdieren en gedumpte dieren (zoals konijnen, kippen, schildpadden) komen regelmatig voor in het publieke domein. De gemeente is verantwoordelijk voor opvang en verzorging. Dumpen is strafbaar en leidt tot dierenleed en ecologische schade. Gemeenten werken vaak samen met dierenambulance, asiel en gespecialiseerde opvangcentra. Goede communicatie en burgerparticipatie helpen weerstand tegen maatregelen te beperken.

Exotische dieren vormen een bijzonder risico. Ontsnappingen of loslatingen kunnen leiden tot paniek, gevaar of schade aan de natuur. De gemeente coördineert bij meldingen de opvang, communicatie en nazorg. Belangrijke aandachtspunten zijn veiligheid, identificatie, samenwerking met experts en het informeren van bewoners.

Binnen het sociale domein is er aandacht voor de waarde van huisdieren voor kwetsbare groepen. Gemeenten kunnen regelingen treffen voor minima, noodopvang regelen bij uitval van eigenaren, en toegang garanderen voor hulphonden. Bij complexe problematiek zoals animal hoarding is samenwerking met zorg- en hulpinstanties essentieel. De dieradviseur speelt in dit alles een signalerende en verbindende rol.